Rytuały
Bułgarskie zwyczaje przy stole zaczynają się od rakii pitej powoli z sałatką, a kończą na noworocznym cieście z zapieczonymi karteczkami - po drodze warto pamiętać, że kiwanie głową znaczy tu "nie".
Rakija na początek posiłku
Rakiję pije się na wstępie, nie na koniec - schłodzoną, małymi łykami, przez całą zimną przystawkę i sałatkę szopską.
Kolejność bułgarskiego posiłku to: rakija plus mezeta (zimne przekąski) i sałatka, dopiero potem danie ciepłe. Kieliszek sączy się powoli, rozmawiając - wypicie go duszkiem na start jest odbierane jak brak obycia. Do rakii nie podaje się dania głównego; gdy schodzi zupa albo mięso, przechodzi się na wino lub piwo.
- Pij powoli, przez całą przystawkę
- Zawsze coś przegryzaj - rakii nie pije się na pusty żołądek
- Nie zamawiaj jej do dania głównego - wtedy wino albo piwo
Nazdrawe - bułgarski toast
"Наздраве!" (na zdrowie) mówi się przy stuknięciu kieliszków, patrząc rozmówcy prosto w oczy.
Kontakt wzrokowy w momencie stuknięcia jest ważny - odwracanie wzroku uchodzi za nieuprzejme, a wśród części osób nawet za zły omen. Stuka się z każdym przy stole po kolei, jeśli grupa jest mała. Pierwszy toast zwykle wznosi gospodarz lub osoba zapraszająca.
- Patrz w oczy przy stuknięciu, nie na kieliszek
- Poczekaj na pierwszy toast gospodarza, zanim wypijesz
- Przy małym stole stuknij się z każdym osobno
Banica z wróżbami
W noworocznej banicy piecze się zawinięte w folię karteczki z życzeniami i monetę - kawałek, który trafisz, zdradza twój rok.
Wieczorem 31 grudnia lub rano 1 stycznia gospodyni chowa w cieście kilka zawiniątek: karteczki z hasłami (zdrowie, miłość, podróż, pieniądze) i monetę oznaczającą szczęście finansowe. Ciasto kroi się na tyle kawałków, ilu jest domowników plus jeden "dla domu". Zwyczaj łączy się z survakane - stukaniem najbliższych ozdobioną gałązką dereniu dla pomyślności.
- Nie połykaj w pośpiechu - w środku może być moneta
- Kawałek "dla domu" odkłada się na bok, nie zjada
- Karteczki czyta się na głos przy całym stole
Odwrotne gesty głowy
W Bułgarii kiwanie głową w górę i w dół zwyczajowo znaczy "nie", a kręcenie na boki - "tak".
Przy zamawianiu jedzenia łatwo o nieporozumienie: pytasz kelnera, czy w daniu jest mięso, on kręci głową na boki - i to jest potwierdzenie, że jest. Młodsze pokolenie i obsługa w turystycznych miejscach często dostosowują się do gościa, co tylko zwiększa zamieszanie. Najbezpieczniej potwierdzać wszystko słowem: "да" (da) to tak, "не" (ne) to nie.
- Potwierdzaj zamówienie słowem, nie samym gestem
- "Да" = tak, "Не" = nie - słuchaj słów, nie patrz na głowę
- Nie zakładaj, że rozmówca "przełączył się" na zachodni gest
Chleb łamany ręką
Okrągły chleb obrzędowy (pita, погача) przełamuje się rękami i rozdaje, nigdy nie kroi nożem.
Przy większych okazjach - wigilii (Бъдни вечер), świętach rodzinnych, powitaniu gości chlebem i solą - bochenek dzieli gospodarz, odrywając kawałki i podając je kolejno domownikom według starszeństwa. Na bezmięsnej wigilii na stole stoi nieparzysta liczba potraw (7, 9 lub 11), a chleb bywa ozdobiony ciasta plecionką i monetą w środku, jak noworoczna banica.
- Nie sięgaj po nóż do chleba obrzędowego
- Poczekaj, aż gospodarz rozda kawałki
- Na wigilijnym stole liczba dań jest nieparzysta