Menu
Przewodnik kulinarny - co jeść, co pić, jak zamawiać i czego się spodziewać.
Ryby i owoce jezior
Kalaruoat
Graavilohi
Surowy łosoś marynowany na sucho w soli, cukrze i koperku przez 1-2 doby - fiński kuzyn skandynawskiego gravlaxa. Kroi się go cienko jak carpaccio i podaje z musztardowo-koperkowym sosem (hunajasinappikastike) na chlebie żytnim lub z gotowanymi ziemniakami.
Savulohi / Loimulohi
Łosoś wędzony na gorąco, często w formie loimulohi - całej połówki ryby przybitej do sosnowej deski i pieczonej pochylona nad otwartym ogniem. Mięso wychodzi soczyste, z wyraźnym aromatem dymu brzozowego. Podawany z ziemniakami i śmietaną.
Silakka / Silli
Śledź bałtycki - tańszy i bardziej codzienny niż łosoś. Silli to śledź marynowany w occie (często w wersjach: musztardowej, cebulowej, curry), silakka to ta sama ryba świeża lub smażona (paistetut silakat) w bułce tartej, chrupiąca na zewnątrz. Klasyczny dodatek do stołu smorgasbord.
.webp)
Muikku (sielawa smażona)
Drobna słodkowodna rybka z jezior, panierowana w mące żytniej i smażona w całości - je się razem z ośćmi, chrupiące jak frytki. Sprzedawana w papierowych tackach na targach, zwłaszcza na wschodzie kraju (region Savo, jezioro Sajmy). Podawana z majonezem czosnkowym.
.webp)
Kalakukko
Specjał regionu Savo (wschodnia Finlandia, chroniony unijnym oznaczeniem geograficznym) - ryba (najczęściej okoń lub sielawa), czasem z dodatkiem boczku, zapieczona wewnątrz grubego bochenka chleba żytniego. Piecze się go nawet kilkanaście godzin, dzięki czemu ość mięknie, a chleb przesiąka aromatem ryby. Dawniej służył jako prowiant na cały dzień pracy na jeziorze.
Lohikeitto
Kremowa zupa rybna na bazie łososia, ziemniaków, marchewki i cebuli, wykańczana śmietaną i sporą ilością posiekanego koperku. Prosta w składzie, ale bardzo sycąca - klasyczny obiad w chłodne dni, podawany z ciemnym chlebem żytnim.
Mięso, dziczyzna i zapiekanki
Liharuoat
Poronkäristys
Cienko krojone, sautowane mięso renifera duszone w maśle i piwie lub bulionie, podawane tradycyjnie z puree ziemniaczanym, kiszonym ogórkiem i konfiturą z borówki brusznicy. Danie pochodzi z kuchni Saamów w Laponii, dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dań Finlandii poza granicami kraju. Smak przypomina łagodną dziczyznę - delikatniejszy niż wołowina, lekko słodkawy.
Karjalanpaisti (gulasz karelski)
Powolnie duszony gulasz z wołowiny, wieprzowiny i czasem baraniny, z cebulą, marchewką i ziarnami pieprzu, bez zagęszczania mąką - smak buduje wyłącznie długie gotowanie (nawet kilka godzin w piekarniku). W nieoficjalnych plebiscytach regularnie wygrywa tytuł fińskiego dania narodowego, obok żytniego chleba. Podawany z ziemniakami lub puree.
Kaalikääryleet
Fińska wersja gołąbków - liście kapusty nadziewane mieszanką mięsa mielonego, ryżu lub kaszy jęczmiennej i przypraw, duszone w sosie na bazie syropu z buraka cukrowego lub melasy, co nadaje im lekko słodkawy posmak. Danie stołówkowe i domowe, rzadziej w restauracjach turystycznych.
Makkara (kiełbasa grillowa)
Gruba kiełbasa wieprzowa pieczona nad ogniskiem lub na grillu, nieodłączny element wieczoru w saunie i letnich spotkań na działce (mökki). Je się ją prosto z ognia, czasem z musztardą, w bułce lub bez. Nie mylić z hot-dogiem - to grubszy, bardziej treściwy kawałek mięsa.
Pierogi i pieczywo
Piirakat ja leivät
Karjalanpiirakka
Otwarty 'pieróg' z cienkiego ciasta na mące żytniej, wypełniony kaszą ryżową (lub jęczmienną, ziemniaczaną) ugotowaną na mleku - brzegi ciasta są pofałdowane w charakterystyczny wzór. Pochodzi z Karelii, po wojnie rozpowszechnił się w całym kraju. Tradycyjnie je się go z munavoi (masłem jajecznym) na śniadanie lub jako przekąskę - nie jako danie obiadowe.
Munavoi (masło jajeczne)
Pasta z posiekanego jajka na twardo wymieszanego z masłem - obowiązkowy dodatek do karjalanpiirakka. Nakłada się ją grubą warstwą na ciepły pieróg tuż przed jedzeniem.
Ruisleipä
Ciemny, gęsty i zbity chleb żytni na zakwasie, czasem w kształcie płaskiego 'koła' z dziurką pośrodku (reikäleipä) - dawniej nadziewano je na drążek pod sufitem, by dłużej się przechowywało. Podstawa fińskiego stołu, podawany niemal do każdego posiłku, szczególnie do zup i ryb.
Näkkileipä (pieczywo chrupkie)
Płaskie, chrupkie pieczywo żytnie o długiej trwałości - fiński pierwowzór skandynawskiego 'crispbread'. Je się je z masłem, serem lub pastą rybną, popularne na śniadanie i jako przekąska w podróży.
Inne dania
Muut ruoat
Leipäjuusto (ser skrzypiący)
Świeży ser z mleka krowiego (dawniej: siary), pieczony do lekkiego zrumienienia na wierzchu - w trakcie żucia charakterystycznie 'piszczy' na zębach, stąd nazwa 'ser kawowy' (kahvijuusto) na północy kraju. Podawany na ciepło, pokrojony w kostkę, z dżemem z malin moroszek (lakkahillo) - często jako deser lub dodatek do kawy.
Perunamuusi
Puree ziemniaczane ucierane z masłem i mlekiem, gładkie i kremowe - podstawowy dodatek do mięsnych dań, zwłaszcza poronkäristys. Proste danie, ale mocno zakorzenione w codziennym jadłospisie.
Hernekeitto
Gęsta zupa grochowa z boczkiem lub szynką, tradycyjnie serwowana w czwartki - zwyczaj sięga czasów wojskowych, gdy żołnierze potrzebowali sytego posiłku przed piątkowym postem. Do dziś niemal każda stołówka i wiele restauracji podaje ją właśnie w ten dzień tygodnia, często z naleśnikami (pannukakku) jako deserem.
Sienimuhennos (duszone grzyby)
Kremowy sos z duszonych grzybów leśnych (najczęściej kurek lub borowików) na maśle i śmietanie, podawany jako dodatek do ziemniaków lub mięsa - sezonowy specjał jesieni, kiedy Finowie masowo zbierają grzyby w lasach.
Desery
Jälkiruoat
Korvapuusti
Fińska bułeczka cynamonowa - ciasto drożdżowe z kardamonem, nadzienie z cukru, cynamonu i masła, zwinięte i uformowane w kształt przypominający 'spoliczkowane ucho' (stąd nazwa). Posypana perłowym cukrem. Tak popularna, że ma własne święto - 4 października to Narodowy Dzień Bułeczki Cynamonowej.
Runebergintorttu
Cylindryczna babeczka na bazie mielonych migdałów i bułki tartej, nasączana syropem z odrobiną arraku lub rumu, wykończona pierścieniem lukru i kropką konfitury malinowej. Nazwana na cześć narodowego poety J.L. Runeberga - dostępna w kawiarniach tylko w styczniu i lutym, wokół jego dnia (5 lutego).
Mämmi
Wielkanocny deser z mąki żytniej i słodu żytniego pieczony powoli, o gęstej, ciemnobrązowej, galaretowatej konsystencji przypominającej melasę - smakuje wyraźnie chlebowo i lekko goryczkowo. Podawany na zimno ze śmietaną i cukrem. Dla wielu obcokrajowców to najbardziej kontrowersyjny fiński smak, ale dla Finów - smak dzieciństwa i zwiastun wiosny.
Mustikkapiirakka
Ciasto z borówką czarną (leśną, mniejszą i bardziej aromatyczną od uprawnej) na kruchym spodzie, coś pomiędzy tartą, szarlotką a sernikiem. Podawane z sosem waniliowym, bitą śmietaną lub lodami. Latem i wczesną jesienią, gdy jagody są świeże, to jeden z najlepszych deserów w kraju.
Laskiaispulla
Słodka bułka kardamonowa przekrojona i wypełniona bitą śmietaną, a często też dżemem lub pastą migdałową - fiński odpowiednik pączka na tłusty czwartek/ostatki. Dostępna w kawiarniach i sklepach wyłącznie w lutym, w okresie karnawałowym (laskiainen).
Pulla / Voisilmäpulla
Podstawowe słodkie pieczywo drożdżowe z kardamonem - pleciony bochenek lub okrągła bułeczka z 'oczkiem' z masła i cukru pośrodku (voisilmäpulla, dosłownie 'bułka z maślanym okiem'). Serwowana z kawą przy niemal każdej okazji towarzyskiej - odpowiednik ciasta na wizytę u sąsiadki.
Joulutorttu (gwiazdki bożonarodzeniowe)
Ciastka z ciasta francuskiego w kształcie gwiazdki, z nadzieniem ze śliwkowego dżemu (luumuhillo) pośrodku, oprószone cukrem pudrem. Wypiekane w domach i kawiarniach w okresie adwentu i Bożego Narodzenia - jedna z najbardziej charakterystycznych oznak nadchodzących świąt.
Köyhät ritarit (biedni rycerze)
Fińska wersja francuskiego tosta - kromki (najczęściej czerstwej) pulli maczane w jajku, mleku i cynamonie, smażone na maśle i podawane z lokalnymi jagodami. Nazwa nawiązuje do praktycznego, oszczędnego charakteru dania - sposób na wykorzystanie zeschniętego pieczywa.
Bezalkoholowe
Kahvi (kawa)
Finlandia pije więcej kawy na mieszkańca niż jakikolwiek inny kraj świata - to filtrowana kawa (nie espresso), zwykle z jasnego, delikatnego palenia, pita wiele razy dziennie: rano, na przerwie w pracy, po obiedzie, do ciasta. Kahvitauko (przerwa na kawę) to niemal instytucja społeczna.
Glögi (wersja bezalkoholowa)
Grzany sok z czarnej porzeczki lub innych owoców z cynamonem, goździkami i kardamonem - bezalkoholowa wersja fińskiego 'grzańca', podawana z rodzynkami i płatkami migdałów. Zapowiada nadejście zimy i sezonu świątecznego, dostępna praktycznie wszędzie od listopada.
Sima
Lekko fermentowany, musujący napój na bazie wody, cukru, cytryny i drożdży - domowy odpowiednik miodu pitnego o znikomej zawartości alkoholu, tradycyjnie warzony na Vappu (1 maja). Podawany z rodzynkami, które unoszą się na powierzchni, gdy napój jest gotowy.
Kotikalja
Domowy, słodkawy napój słodowy o śladowej zawartości alkoholu (poniżej 1%), warzony z chleba żytniego lub słodu - dawny codzienny napój fińskich gospodarstw, dziś sprzedawany też gotowy w sklepach jako alternatywa dla piwa przy rodzinnym stole.
Mehu z malin moroszek / borówki
Gęsty syrop owocowy (mehu) z leśnych jagód - malin moroszek, borówki czarnej lub żurawiny - rozcieńczany wodą na słodki, mocno aromatyczny napój. Malina moroszka (lakka) jest uznawana za najcenniejszą odżywczo jagodę Północy i pojawia się też w dżemach do leipäjuusto.
Alkoholowe
Koskenkorva (Kossu)
Flagowa fińska czysta wódka (38% ABV) destylowana z fińskiego jęczmienia, nazwana od wsi Koskenkorva. Pije się ją prosto, mocno schłodzoną, z małego kieliszka, tradycyjnie na koniec posiłku. To najbardziej rozpoznawalny fiński trunek eksportowy - potocznie nazywana po prostu 'kossu'.
Salmiakki Koskenkorva (Salmari)
Gotowy likier łączący koskenkorva-wódkę z ekstraktem słonego lukrecji (salmiakki) - gęsty, ciemny, niemal czarny trunek o smaku lukrecji z nutą apteczną (skojarzenie z syropem na kaszel jest celowe, bo używa się tego samego typu lukrecji). Popularyzowany od lat 90. XX wieku, dziś kultowy element wieczoru w fińskim barze.
.webp)
Lonkero (long drink)
Gotowy drink z ginu i sody grejpfrutowej, wymyślony w 1952 roku na Igrzyska Olimpijskie w Helsinkach, by szybko obsłużyć tłumy zagranicznych gości. Do dziś najpopularniejszy gotowy koktajl w kraju - sprzedawany w puszkach w każdym sklepie, kiosku i barze, także w wersjach smakowych i bezalkoholowych.
Sahti
Tradycyjne, niefiltrowane piwo farmerskie warzone z jęczmienia i żyta, aromatyzowane gałązkami jałowca zamiast chmielu - mętne, mocno słodowe, o niskiej gazacji. Ma unijne oznaczenie geograficzne, podobnie jak kalakukko. Dziś głównie na festiwalach i w niszowych browarach rzemieślniczych.
Glögi (wersja alkoholowa)
Grzane czerwone wino lub sok z dodatkiem wódki, z cynamonem, goździkami i kardamonem, podawane z rodzynkami i płatkami migdałów - fiński grzaniec na sezon świąteczny (od listopada do stycznia). Często pity po saunie lub spacerze w śniegu.
Minttu
Intensywnie miętowy likier, pity na zimno jako shot lub dodawany do gorącej czekolady dla orzeźwiającego, mroźnego akcentu - popularny zwłaszcza zimą jako rozgrzewający digestif o chłodnym posmaku.
Kippis! - fiński toast
W barach i na spotkaniach towarzyskich alkohol kupuje się rundami, ale bez przymusu dorównywania tempu innym - fińska kultura picia ceni umiar równie mocno co samo świętowanie.
- 1Patrz w oczy przy toaście, nie na kieliszek
- 2Alkohol mocny (>22%) kupisz wyłącznie w sklepach Alko
- 3Sklepy Alko są zamknięte w niedziele i mają ograniczone godziny otwarcia
- 4Sprzedaż piwa w marketach kończy się zwykle o 21:00