Rytuały
Łotewskie zwyczaje przy stole są związane z kalendarzem: szary groch zjada się co do ziarna na Boże Narodzenie, a noc świętojańska to ser, piwo i czuwanie do świtu.
Szary groch zjedzony co do ziarna
Na wigilijnym talerzu szarego grochu nie wolno zostawić ani jednego ziarna - kto zostawi, przez cały następny rok będzie płakać.
Szary groch ze słoniną to łotewskie danie Bożego Narodzenia. Nakłada się tyle, ile na pewno da się zjeść, i wybiera do czysta. Zwyczaj jest traktowany pół żartem, ale gospodyni faktycznie zwróci uwagę, jeśli ktoś odłoży talerz z resztką. Do grochu pije się kefir lub maślankę - nie wodę i nie alkohol.
- Nakładaj z umiarem - i tak trzeba zjeść wszystko
- Popijaj kefirem lub maślanką, nie wodą
- Zostawione ziarno to "łzy na cały rok" - lepiej dojeść
Priekā - łotewski toast
"Priekā!" (na radość) mówi się przy stuknięciu kieliszków, patrząc rozmówcy w oczy.
Kontakt wzrokowy przy stuknięciu jest oczekiwany - odwracanie wzroku uchodzi za nieuprzejme. Pierwszy toast wznosi gospodarz. Łotysze, podobnie jak Estończycy, nie zapełniają posiłku rozmową na siłę; cisza między zdaniami jest naturalna.
- Patrz w oczy przy stuknięciu
- Poczekaj na pierwszy toast gospodarza
- Nie odbieraj ciszy przy stole jako niezręczności
Jāņi - noc świętojańska
W najkrótszą noc roku (23 na 24 czerwca) je się kminkowy ser Jāņu siers z piwem i speķa pīrāgi, nosi wieńce i nie kładzie się spać aż do wschodu słońca.
To najważniejsze łotewskie święto - starsze niż chrześcijaństwo i wciąż żywe. Mężczyźni noszą wieńce z liści dębu, kobiety z polnych kwiatów. Przy ognisku śpiewa się pieśni līgo, skacze przez ogień i szuka "kwiatu paproci". Stół jest prosty i stały: krążek Jāņu siers, ciepłe pīrāgi, domowe piwo. Kto zaśnie przed świtem, ma przespać szczęście na cały rok.
- Ser Jāņu siers i piwo to obowiązkowy zestaw tej nocy
- Nie kładź się spać przed wschodem słońca
- Wieniec się nosi, nie odkłada - do rana
Czarny Balsam w kawie
Ryskiego Czarnego Balsamu rzadko pije się czystego - kilka kropli wpada do kawy lub herbaty, a jako drink miesza się go z sokiem z czarnej porzeczki.
Likier jest na tyle gorzki i mocny (45%), że czysty shot to wyzwanie. Łotysze traktują go trochę jak lek: dolewają do gorącej herbaty przy przeziębieniu, do kawy zamiast cukru, polewają nim lody. Popularny long drink to balsam z sokiem porzeczkowym i lodem. W sklepach są też łagodniejsze wersje smakowe (wiśniowa, porzeczkowa, krem).
- Na pierwszy raz wybierz wersję z sokiem albo smakową
- Kilka kropli do kawy zamiast cukru to typowe użycie
- Czystego pij bardzo małymi łykami, nie duszkiem
Szacunek do chleba
Ciemny chleb żytni jest zawsze na stole i nigdy się go nie wyrzuca - z czerstwego robi się słodką zupę chlebową albo kwas.
Rupjmaize ma w łotewskiej kulturze status bliski świętości - to jedzenie przetrwania i tożsamości. Resztek nie ląduje w koszu: suszy się je na sucharki, gotuje z nich deserową maizes zupa, nastawia domowy kvass. Zostawienie nietkniętej kromki w gościnie bywa odbierane jak brak szacunku dla gospodarzy.
- Nie wyrzucaj chleba - zawsze jest z niego kolejne danie
- Weź na talerz tyle, ile zjesz
- Kromka na stole leży skórką do dołu, miękiszem do góry