Rytuały
Przy litewskim stole liczy się kontakt wzrokowy przy toaście, szacunek do chleba i jesienne grzybobranie, które potrafi wciągnąć całą rodzinę na cały dzień.
Litewski toast - Į sveikatą
Przed pierwszym łykiem patrzy się rozmówcy w oczy i mówi "Į sveikatą" - uniknięcie wzroku odbiera się jako nieszczerość.
Wobec kogoś starszego lub wyższego rangą wypada trzymać swój kieliszek odrobinę niżej przy stuknięciu - to gest pokory. Tego samego zwrotu Litwini używają też po kichnięciu, jak Polacy "na zdrowie".
- Patrz w oczy przy stukaniu się kieliszkami, nie na kieliszek
- Wobec starszej osoby trzymaj swój kieliszek nieco niżej
- Alkohol kupisz dopiero od 20. roku życia
- Sprzedaż alkoholu w sklepach kończy się o 20:00, w niedziele o 15:00
Duona - chleb prawie święty
Czarny chleb żytni ma na Litwie status niemal sakralny - upuszczenie go czy wyrzucenie to realny nietakt.
Przy odświętnym posiłku bochenek jest pierwszą rzeczą łamaną przy stole, zwykle przez najstarszą osobę. Dawniej kromkę chleba wkładano w fundamenty nowego domu, żeby go chronił, a każdy region miał własny wypiek - Kauno duona z Kowna, Močiutės duona ze Żmudzi, Klaipėdos duona z Kłajpedy.
- Nie wyrzucaj niedojedzonego chleba
- Upuszczony chleb podnieś (dawniej: z pocałunkiem)
- Kromka jest twarda i kwaskowa - zacznij od cienkiego kawałka
Grybavimas - grzybobranie
Jesienne grzybobranie to na Litwie niemal sport narodowy - jest nawet osobny czasownik, grybauti.
Sos grzybowy trafia tu na cepelinai, bliny i babkę ziemniaczaną przez cały rok. Miasteczko Warena w regionie Dzukija urządza we wrześniu Grybų šventė, doroczne święto grzybów z zawodami w zbieraniu. Słowo nugrybauti - dosłownie "zabłądzić w lesie za grzybami" - znaczy też "zboczyć z tematu".
- Sezon: koniec sierpnia i wrzesień
- Sos grzybowy (grybų padažas) zamów do dania ziemniaczanego
- We wrześniu sprawdź datę Grybų šventė w Warenie
Kūčios - wieczerza wigilijna
Litewska wigilia to 12 dań, wszystkie bezmięsne, a dawniej także bez nabiału.
Na stole nie ma mięsa ani alkoholu; są śledzie, kisielius żurawinowy i kūčiukai - małe makowe ciasteczka zalewane aguonų pienas, mlekiem utartym z maku. Posiłek zaczyna się od podzielenia się płotkiem, cienkim opłatkiem, podobnie jak w Polsce.
- 12 dań, zero mięsa
- Spróbuj każdego dania choć odrobinę - tak nakazuje zwyczaj
- Kūčiukai jedz na sucho albo zalane mlekiem makowym
Cepelinai to nie danie na szybko
Prawdziwe cepelinai lepi się ręcznie godzinami, dlatego w wielu miejscach robi się je tylko w weekend.
Ciasto z tartych ziemniaków trzeba odcisnąć, nadziać i uformować sztuka po sztuce, a potem gotować tak, żeby się nie rozpadły. Restauracje często mają je w karcie tylko od piątku do niedzieli albo do wyczerpania porcji. Jeden cepelin to zwykle pełny obiad.
- Pytaj o cepelinai z wyprzedzeniem lub przychodź w weekend
- Zacznij od jednej sztuki
- Do tego maślanka albo gira, nie kawa